De afgelopen weken en maanden is er veel nieuws verschenen over rellen, onrust en demonstraties in Heesch, Overvecht, Echten, Oosterhout, Geldermalsen… Ook op social media verschijnen berichten tegen de komst van asielzoekerscentra (azc). Zowel op facebook als op Twitter verschijnen berichten die oproepen tot protest en verzet, en waar de onvriendelijkheden vanaf druipen. Diezelfde berichten waarschuwen voor vrouwen die verkracht zullen gaan worden of kinderen die verpest zullen gaan worden; allemaal door de komst van een azc in hun gemeente.

Is de ophef realistisch?

Dat er problemen ontstaan wanneer er duizenden vluchtelingen plotseling het land in komen en ondergebracht worden in geïmproviseerde tentenkampen, valt in de lijn der verwachtingen. Duizenden en duizenden mensen uit andere landen, met een totaal andere cultuur, die gedwongen worden om hun woonplaats te verlaten en die vervolgens met z’n allen op een kleine ruimte samen worden gebracht: dat gaat op een bepaald moment mis.

Maar hoe realistisch is het vooruitzicht dat de protesterende menigte heeft? Hoe ervaren de inwoners de aanwezigheid van vluchtelingen in hun eigen gemeente?

Het vooruitzicht lijkt niet accuraat, en de ervaring lijkt helemaal zo slecht nog niet, zo schrijft de Volkskrant (http://bit.ly/1YvN1Se). Uiteindelijk is er groot verschil tussen de verwachte en de daadwerkelijke overlast van vluchtelingen en asielzoekers. Sterker nog, een deel van de inwoners vindt het zelfs leuk of interessant dat er een azc geopend wordt in hun gemeente.

Toekomstkijken

Twee interessante sociaalpsychologische theorieën spelen hier een rol: affective forecasting en de contacthypothese.

Affective forecasting betekent het voorspellen van je eigen ‘affect’, of gevoel. Onderzoek heeft uitgewezen dat mensen niet zo goed zijn in het voorspellen van hun eigen gevoel: zij zien hun eigen toekomst vaak negatiever in dan dat deze uiteindelijk blijkt te zijn.

Wij schatten ons gevoel en de gevolgen van een bepaalde toekomstige ‘negatieve’ gebeurtenis, zoals de komst van een azc, vaak negatiever in dan uiteindelijk het geval blijkt te zijn. Dit wordt mooi weergegeven in het eerder genoemde artikel: alvorens de komst van een azc verwacht 49% van de inwoners overlast, terwijl de overlast uiteindelijk door maar 15% wordt ervaren. Het lijkt er dus op dat ook hier de inwoners hun gemoedstoestand in de toekomst een stuk negatiever voorspelden dan wat werkelijkheid bleek.

Uiteraard is affective forecasting niet het enige dat hier speelt. Stereotypes en vooroordelen jegens vluchtelingen en azc’s zijn er vaak ook meer dan genoeg. Deze negatieve denkbeelden spelen een belangrijke rol in hoe men zich opstelt tegenover vluchtelingen en beïnvloedt hoe gedacht wordt over de komst van azc’s. Dit, terwijl deze negatieve denkbeelden vaak op niets gebaseerd zijn maar over worden genomen van “de schreeuwers” in de media (zie het eerder genoemde artikel).

Op den duur blijken deze negatieve denkbeelden dus minder waarheid te bevatten en valt de overlast heel erg mee. Heeft dit alleen met affective forecasting te maken?

Nee, waarschijnlijk niet. In het artikel komt namelijk ook naar voren dat mensen het leuk en interessant vinden als er een azc geopend wordt. Mensen komen daardoor vaak met de vluchtelingen daadwerkelijk in contact waardoor zij ook zelf ervaren dat die negatieve vooroordelen en stereotypen minder waar zijn dan wordt geopperd door de meeste mediaberichten.

Is contact de oplossing?

Dit geheel is een mooi voorbeeld van wat in de sociale psychologie bekend staat als de contacthypothese (zie ook http://www.apa.org/monitor/nov01/contact.aspx). Onderzoek naar deze hypothese wijst uit dat de beste oplossing voor het oplossen van vijandigheid, vooroordelen en stereotypering tussen twee groepen is om de twee groepen met elkaar in contact te brengen. Het klinkt wellicht tegenstrijdig en het geldt uiteraard niet in alle gevallen, maar zowel in dit bericht als in de berichtgeving over de homoseksuele vluchtelingen in azc’s (zie http://bit.ly/1ZJooqT), blijkt dat persoonlijk contact wel degelijk helpt negatieve denkbeelden over andere groepen mensen te verminderen of zelfs om te zetten in nieuwsgierigheid en positiviteit.

Al met al kan gezegd worden dat mensen de neiging hebben bepaalde gebeurtenissen en de gevolgen daarvan negatiever inschatten dan nodig of daadwerkelijk het geval is, en dat dit opgelost kan worden door in contact te treden met anderen (vluchtelingen in dit geval). Dit is een belangrijk gegeven in bijvoorbeeld de berichtgeving in de media en de overheidscommunicatie over bijvoorbeeld de komst van azc’s en het vluchtelingenbeleid in een gemeente.