Je kent het fenomeen vast wel: er zijn zoveel mensen die het kunnen doen, maar niemand ruimt ooit die vaatwasser uit! Je zou toch denken dat er wel één iemand tijd heeft om eventjes dat werkje van vijf minuten te doen. Jij niet hoor, jij hebt het zo druk en je doet het al zo vaak.

Verspreiding van verantwoordelijkheid

Dit verschijnsel, waarbij er een heleboel mensen zijn die actie kunnen ondernemen, maar toch niemand het doet, noemen we ook wel verspreiding van verantwoordelijkheid (diffusion of responsibility is de Engelse benaming). Er zijn teveel mensen waarover de verantwoordelijkheid is verspreid, en daardoor komt juist niemand in actie.

Dit fenomeen komt zowel voor in noodsituaties als in werksituaties. Zo is de kans kleiner dat mensen actie ondernemen wanneer er een noodsituatie is en er veel andere mensen in de buurt zijn. Je herkent het misschien wel, je denkt “anderen hebben de politie al gebeld”, of “anderen helpen het slachtoffer al”. Dit kan er soms toe leiden dat er niets wordt gedaan!

In werksituaties zie je het gebeuren in de vorm van social loafing en groupthink. 

Social loafing

Social loafing betekent dat mensen in een groep minder moeite doen dan wanneer ze individueel werken. Dit is een risico dat je altijd houdt als je in teams samenwerkt. Je kunt social loafing tegengaan door de individuele verantwoordelijkheid te benadrukken. Wijs bijvoorbeeld aan ieder teamlid een taak toe die ze bij de volgende meeting af moeten hebben, of geef ieder teamlid een eigen deel waarover ze verantwoordelijk zijn.

Groupthink

Groupthink is een fenomeen dat voornamelijk voorkomt in brainstorm- en vergadersituaties. Mensen geven dan minder snel hun eigen mening, maar sluiten aan op de algemene visie zodat er sneller een consensus wordt bereikt. Dit doet af aan het proces, omdat afwijkende meningen juist vaak helpen bij het bereiken van een goed eindresultaat. Je kunt groupthink voorkomen door iedereen eerst onafhankelijk zijn of haar ideeën op een post-it te laten schrijven, en dit vervolgens te bespreken in de groep. Vervolgens kun je weer een post-it ronde doen waarbij iedereen kritische kanttekeningen opschrijft. Op die manier voorkom je dat er teveel wordt gefocust op het bereiken van overeenstemming.

Hoe pak je nou het probleem met de vaatwasser aan? Het beste maak je een rooster, waarbij iedereen op een bepaalde dag wordt aangewezen om de vaatwasser in- of uit te ruimen. Zo kun je mensen ook direct aanspreken wanneer ze het niet doen!

Welke vormen van verspreiding van verantwoordelijkheid kom jij wel eens tegen in je dagelijks leven?