Bevrijdingsdag, een dag waarop veel mensen stilstaan bij vrijheid. Bij de een roept het een nostalgisch gevoel op van vroeger, de ander denkt alleen aan zijn favoriete muziek op het bevrijdingsfestival en samenzijn met vrienden. Iedereen ervaart vrijheid anders, en dat vinden we nu ook precies zo fijn. Vrijheid en het gevoel van keuzevrijheid zijn voor ons belangrijke waarden. Maar hoe steekt dat precies in elkaar? In dit blog ga ik in op het gevoel van keuzevrijheid en wat er gebeurt als men zich hierin beperkt voelt.

Vrijheid blijheid.

Vrijheid en autonomie staan voor de mogelijkheid om naar eigen wil te handelen. Vrijheid voelen in de keuzes die je maakt is tegenwoordig misschien wel een van de belangrijkste waarden geworden. Of je het nu hebt over mobiliteit, verkeer of het milieu. Overal willen we het gevoel hebben zelf de keuze te hebben wat we doen en vooral ook wat we niet doen. Wanneer je het gevoel krijgt dat je wordt gedwongen een bepaalde keuze te maken zetten we automatisch de hakken in het zand en bieden we weerstand. Deze weerstand noemen we in de sociale psychologie ook wel reactance wat letterlijk betekent: weerstand tegen beïnvloeding. Het is een heel natuurlijke reactie. Iedereen vindt het namelijk vervelend om het gevoel te krijgen dat hij ergens toe gedwongen of beïnvloedt wordt. Dan wordt je gevoel van vrijheid namelijk aangetast.

Tijdens campagnes en in communicatie naar bewoners of werknemers toe wordt vaak snel voorbij gegaan aan deze belangrijke factor. De mensen staan nog steeds figuurlijk met hun hakken in het stand en jij probeert maar goedbedoelde overtuigende argumenten aan te dragen om een verandering teweeg te brengen. Of je vertelt ze dat ze ‘gewoon X moeten doen, want anders krijgen ze een boete’. Dit werkt elkaar echter alleen maar tegen, waardoor mensen nog eerder geneigd zijn zich te verzetten dan dat je ze mee krijgt in jouw verhaal.

We weten dus nu dat er weerstand kan ontstaan als je het op de ouderwetse manier aanpakt. Maar hoe voorkom je die weerstand nu? Er zijn tal van mogelijkheden, maar in dit blog wil ik stilstaan bij een vaak wat minder belichte manier om reactance te omzeilen, namelijk storytelling.

Bij narratives en storytelling wordt de boodschap in een verhaal gegoten waarbij er een beleving ontstaat bij de ontvanger en zorgt voor een transportatie. Dat klinkt misschien ingewikkeld, maar het betekent simpelweg dat geloofwaardige verhalen, de gedachten, de beoordeling van geloofwaardigheid van informatie en directe evaluatie en keuzes kunnen sturen.

Waarom zijn verhalen zo sterk?

Het werkt vanwege transportatie. De lezers wordt meegenomen in een verhaal en vergeet even de ‘’echte’’ wereld. Vervolgens gaat men weer terug naar de echte wereld, maar wel met het verhaal als ‘’bagage.’’ Verhalen bestaan al heel lang. Er zitten vaak lessen in, bijvoorbeeld over moraliteit. Men kan op indirecte wijze zeggen wat anderen moeten doen. De bijbel is een voorbeeld waarin op een verhalende manier en op indirecte wijze aan wordt gegeven wat mensen zouden moeten doen. Het is belangrijk om je verhaal af te stemmen op het publiek en de boodschap goed overbrengen.

Wanneer mensen een verhaal lezen, doen ze dit uit vrije wil. De boodschap die terugkomt in het verhaal, wordt daarom veel sneller onthouden door de lezer. Bovendien is deze manier van beïnvloeden ook nog eens veel leuker dan een verbodsbord, als je het mij vraagt. Mocht je deze bevrijdingsdag iemands gedrag willen beïnvloeden, probeer dat dan eens met een verhaal. Zo blijven we ons vrij voelen, maar maken we wel de juiste keuzes.

Wat ga jij doen deze Bevrijdingsdag?